RSS

Etiket arşivi: İdari Yargı

İdari Yargı

Yönetsel yargıda kullanılan dava türleri: Genel olarak yönetsel davalar, iptal davaları, tam yargı davaları, yorum davaları ve temyiz davaları olmak üzere dörde ayrılmaktadır.

Yönetsel Yargı Sistemimizin özellikleri: Yönetsel yargı sistemimiz, Danıştay biçiminde örgütlenmiştir. Danıştay, hem yargısal, hem de yönetsel görevleri olan bir yüksek mahkemedir.

Yönetsel yargı sistemimizde genel görev ilkesi uygulanır. Yönetimin, yönetim hukukundan doğan eylem ve işlemlerine karşı yönetsel yargıda dava açılır. Bunun için bir yasa hükmüne gerek yoktur. Yönetsel işlemlere karşı adalet mahkemelerinde dava açılabilmesi için, açık bir yasal düzenlemeye gerek vardır. Yönetsel yargının görev alanı geniş tutulmuştur. Yönetsel yargıda, hem yönetsel işlemlerin iptali, hem de yönetimin eylem ve işlemlerinden doğan haksızlıkların giderilmesi dava edilebilir.
Yönetsel yargı alanındaki ilk derece yargı yetkileri, mahkeme niteliğinde olan kuruluşlardır. İlk derece mahkemesi olan İdare Mahkemeleri genel görevli mahkemelerdir. Yönetsel yargı alanında iki yüksek mahkeme vardır. Bunlardan biri Danıştay, diğeri Askeri Yüksek İdare Mahkemesidir. Bunların her ikisi de özel görevli birer yüksek mahkemedir.
Yargı Denetiminin Sınırı: Hukuka Uygunluk ve Yerindelik Denetimi
Yönetimin tutum ve davranışlarının yerindeliğinin denetimi, yargı denetiminin dışında kalır. Yargı yerlerinin yasallık denetimi dışında, yerindelik denetiminde bulunması, yargının yönetime karışması, politikasını saptaması, yasama, yürütme ve kamuoyuna karşı sorumluluğu bulunmayan yargıcın, yönetimin yerini alması demektir.
İdari yargılama usulü kanununda idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğunu, yönetsel mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacaklarını açıkça belirtmiştir.

Türkiye’de Hükümet Tasarrufları
Mukabele bilmisil kararları.
İskân işleri ile ilgili kararlar.
Vatandaşlık işleri ile ilgili kararlar
Yabancıların sınır dışı edimleri ile ilgili kararlar

Anayasa’da yer alan ve yargı yolunu kapayan kurallar şunlardır:
Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler
Yüksek Askeri Şura kararları
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu kararları

Yönetsel Yargı Yerlerinin Özellikleri
1982 yılında yapılmış yeni düzenleme ile ilk derece idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri kurulmuş, Danıştay genel görevli mahkeme olmaktan çıkarılarak, özel görevli ilk ve son derece mahkemesi olarak da görev yapan ve ilk derece mahkemelerinin kararlarının temyiz yolu ile incelendiği bir yüksek mahkeme durumuna getirilmiştir.
Danıştay Kanunu’nda 1990 yılında yapılan bir değişiklik ile, ilk derece mahkemesi olarak, Danıştay’ın idari dava daireleri ile vergi dava daireleri tarafından verilen yargı kararları da Danıştay içinde temyiz edebilme yolu getirilmiştir. Böylece Askeri Yüksek İdare Mahkemesi dışında, tüm yönetsel yargı yerleri, iki dereceli yargı düzenine kavuşturulmuş, tek dereceli yargının sakıncaları giderilmeye çalışılmıştır.
Yönetsel Yargı Yerlerinin Sınıflandırılması
Danıştay bir yandan genel görevli temyiz yeri, diğer yandan da özel görevli ilk derece mahkemesi olarak görev yapmaktadır.
İlk derece mahkemeleri: İlk derece yönetsel mahkemeler, bölge idare mahkemeleri içinde yer alan idare mahkemeleri ile vergi mahkemeleridir. İdare mahkemeleri genel görevli mahkemelerdir. Açıkça diğer yargı yerlerinin görevine girmeyen tüm yönetsel davalara idare mahkemelerinde bakılır. İlk derece mahkemesi olarak vergi mahkemelerinin görevleri de sayma yolu ile belirtilmiştir. Böylece vergi mahkemeleri de, idare mahkemelerine göre, özel görevli mahkemelerdendir.
İlk derece yönetsel yargı yerleri arasında, Danıştay idari dava daireleri ile vergi dava dairelerine de yer vermek gerekir. Bunlar da, özel görevli birer ilk derece mahkemesidir.

Danıştay’ın yargı görevleri
İlk derece mahkemesi olarak Danıştay
Temyiz yeri olarak Danıştay
Uyuşmazlık yeri olarak Danıştay
İçtihadı birleştirme kararları
Bölge Mahkemelerinin görevleri

Bölge İdare mahkemelerinin iki ana görevi vardır.
1-) İdare ve vergi mahkemelerinin tek hakimle verdiği kararlara karşı yapılan itirazları,
2-) İdare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını, inceler ve kesin olarak karara bağlar.

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin Görevleri
Anayasa açısından: Anayasa’nın 140. maddesine göre; asker kişilerle ilgili idari eylem ve işlemlerin yargı denetimini yapma görevi Askeri Yüksek İdare Mahkemesine verilmiştir.
Yasa açısından: Askeri yüksek idare mahkemesi kanunu, askeri yüksek idare mahkemesinin görevlerini üç kümede toplamıştır:
a) Askeri hizmete ilişkin ve askeri kişilerce açılacak iptal ve tam yargı davalarına bakmak.
b) Adalet mahkemeleri ile askeri mahkemede görülmekte olan davalarla ilgili olarak mahkeme kararı üzerine açılacak yorum davalarını karara bağlamak
c) Üçüncü kişilerin, askeri hizmetin iyi yapılmaması nedeniyle, askeri kişilere karşı kişisel kusurlarından dolayı açacakları tazminat davalarını karara bağlamak. (bu madde iptal edilmiştir).
Sayıştay’ın Görevleri
Sayıştay’ın görevleri, biri yönetsel, diğeri yargısal olmak üzere ikiye ayrılır. Sayıştay’ın yönetsel görevleri arasında, bütçenin uygulanmasını denetlemek, kesin hesapları incelemek ve görüşünü Millet Meclisi Başkanlığına bildirmek, mali konularda Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne raporlar vermek gibi görevler; yargısal görevleri arasında da, gelir, gider ve mal işlemlerini, bu işlemlere ilişkin sayman hesaplarını ve sorunların zimmet ya da beraatına karar vermek gibi, görevler yer alır. Yargısal görevleri yönünden Sayıştay, bir özel yönetsel yargı kuruluşudur.

1982 Anayasası, Sayıştay’ın yargı kararlarına karşı yönetsel yargı yoluna başvurulamayacağı kuralını getirmiştir. Anayasa, bu düzenlemeden doğacak sakıncaları azaltmak için, vergi ve benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ve Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararlarının esas alınacağını belirtmiştir.
Yüksek Mahkemeler: Ülkemizde hukuksal uyuşmazlıklar, sekiz tür yargı yerinde giderilmektedir.
a) Özel hukuk ve ceza hukukundan doğan uyuşmazlıklar, adalet mahkemelerinde;
b) Kişilerle yönetim arasında, yönetim hukukundan doğan uyuşmazlıklar, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde;
c) Asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin yönetsel uyuşmazlıklar, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde
d) Askeri kişilerin ve belli koşullarda asker sayılan kişilerin askeri suçtan doğan davaları, askeri mahkemelerde;
e) Seçimlerle ilgili uyuşmazlıklar, Yüksek Seçim Kurulu’nda;
f) Muhasip hesapların yargılanmasından doğan uyuşmazlıklar, Sayıştay’da;
g) Adli, idari ve askeri yargı yerleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıkları, Uyuşmazlık Mahkemesi’nde;
h) Yasaların ve yasama organı iç tüzüklerinin Anayasa’ya aykırılıkları iddiası, Anayasa Mahkemesinde karara bağlanır. Anayasa Mahkemesi, ayrıca Yüce Divan görevini de yapar.
Bunların içinde, adalet mahkemelerinin kararlarına karşı Yargıtay’a; askeri mahkemelerin kararlarına karşı, Askeri Yargıtay’a; yönetsel yargı yerleri içinde yer alan yargı yerlerinin kararlarına karşı, üst mahkeme olarak Danıştay’a başvurulur. Bunun yanında, Danıştay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi doğrudan doğruya kendilerine açılan yönetsel davaları da karara bağlar.
Anayasa’ya göre, ülkemizdeki yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Uyuşmazlık Mahkemesi, Yargıtay, Askeri Yargıtay, Danıştay ve Askeri yüksek İdare Mahkemesi’dir.
Görev ve Yetki Kavramları: Görev ve yetki kavramları, usul hukuku açısından birbirinden ayrı ve özel anlamları olan kavramlardır. Görev genel olarak, bir yargı yerinin, dava konusu yönünden yetkili olması durumunu gösterir. Buna karşılık yetki deyimi, bir mahkemenin yer yönünden yetkisini gösterir. Yönetsel yargıda yetki, görev gibi kamu düzeni ile ilgilidir.

Görev ve Hüküm uyuşmazlığı: Bir ülkede birden çok yargı düzeni, ya da bir yargı düzeni içinde çeşitli yargı kuruluşları yer alırsa, bunlar arasında görev uyuşmazlığının çıkması olasılığı vardır. Bunlardan biri diğerinin görevi içine giren işlerde, kendini görevli sayarak, yanlış açılan bir davaya bakabilir; ya da bunlardan her biri görevsizlik kararı vererek bir davayı mahkemesiz bırakabilirler. Bunlardan birincisine olumlu görev uyuşmazlığı, ikincisine de olumsuz görev uyuşmazlığı denir. Aynı yargı düzeni içinde çıkan görev uyuşmazlığı için görev uyuşmazlığı, ayrı yargı düzeni içinde yer alan yargı yerleri arasında ortaya çıkan görev uyuşmazlığı için yargı yolu uyuşmazlığı deyimi kullanılmaktadır.
Ülkemiz açısından, aynı yargı düzeni içindeki görev uyuşmazlıklarını, o yargı düzeninin tepesinde yer alan yargı yeri; ayrı ayrı düzenleri arasında çıkan görev uyuşmazlıklarını ise, bu iş için kurulmuş olan Uyuşmazlık mahkemesi giderir.
Aynı konuda, çeşitli yargı düzeni içinde yer alan yargı yerlerinin, birbirine aykırı kararlar vermesi yüzünden , bir hakkın yerine getirilememesi durumunda, Hüküm uyuşmalığından söz edilir. Hüküm uyuşmazlıklarının giderilmesi de, ülkemizde, Uyuşmazlık Mahkemesine verilmiştir.

YÖNETSEL YARGININ GÖREV ALANI
Görev Alanının Belirlenmesi
Kamu düzeni
Uyuşmazlığın niteliği
Anayasa ve yönetsel yargı ile ilgili yasalarda görev alanının belirtilmesi
Görev Alanının Belirtilmesinde Kullanılan Ölçütler
Hakimiyet-temşiyet ayrımı
Kamu hizmeti ölçütü
Yönetsel işlem, yönetsel eylem, yönetsel sözleşme ölçütü
1982 Anayasa’nın 129’uncu maddesine göre, Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydı ile ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir. Bu kurala göre tazminat davalarının adli yargıda memura karşı değil, yönetsel yargıda yönetime karşı açılması gerekir.
Yönetsel Yargının Görevi Dışında Kalan Uyuşmazlıklar
Yasanın açıkça adli yargıyı görevli saydığı durumlar
Özel hukuk kişileri arasında çıkan uyuşmazlıklar
Kamu görevlilerine karşı açılan davalar
Yönetimin kişilere karşı açtığı davalar
Tapu sicili ile ilgili davalar
Kadastro Kanunu’nun uygulanmasından doğan davalar
Nüfus sivili ile ilgili davalar
İcra ve iflas Görevlilerinin kusurundan dolayı devletin sorumluluğu
Özel hukuk sözleşmeleri
İşçi uyuşmazlıkları
Sosyal sigortalardan doğan uyuşmazlıklar
Bağ-Kur Yasasının uygulanmasından doğan davalar
Fiili yol,

KİT’lerin özel hukuk alanındaki etkinlikleri
Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar
Yap-İşlet-Devret modeli çerçevesinde yapılan sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar
Yönetimin taşıt araçlarının yaptığı kazalar
1982 Anayasası’nın 129. maddesi: Uğranılan zararın yönetimin hizmet kusurundan doğması durumunda, genel kurallara uygun olarak tazminat davasının yönetsel yargıda açılması gerekir. Bu nedenle, yönetimin hizmet kusuruna dayanarak açılan davalara yönetsel yargıda bakılır.
Seçimle ilgili uyuşmazlıklar
Yasama organının işlemleri
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kararları: 1981’den itibaren yargı yolu kapatılmıştır.
Yönetimce yapılan haksız ödemelerin geri alınması

UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
Uyuşmazlık Mahkemesinin Görevleri: Adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemektir.
Uyuşmazlık mahkemesinin görevleri iki bölüme ayrılır. Bunlardan biri görev uyuşmazlığı, diğeri hüküm uyuşmazlığıdır. Görev uyuşmazlıkları da kendi arasında, biri olumlu görev uyuşmazlığı, diğeri olumsuz görev uyuşmazlığı olmak üzere ikiye ayrılır.

Olumlu görev uyuşmazlığının koşulları
Yargı yerine açılmış bir dava bulunulmalıdır.
Görevsizlik itirazında bulunulmalıdır.
Mahkeme, görevsizlik itirazını reddetmelidir.
Esas hakkında karar verilmemiş olmalıdır.

Olumlu görev uyuşmalığının çıkarılması
Başsavcının harekete geçirilmesi
Başsavcının Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurması
Uyuşmazlık mahkemesinin kararı
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kararı üzerine yapılacak işlemler

Olumsuz görev Uyuşmazlığı: Olumsuz görev uyuşmazlığından söz edebilmek için, adli, askeri ve idari yargı yerlerinden en az ikisinin, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada, karşılıklı birbirlerini görevli saymalarından dolayı, kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin, ya da kesinleşmiş olması gerekir. Uygulamada olumsuz görev uyuşmazlığı daha çok adalet mahkemeleri ile yönetsel yargı yerleri arasında çıkmaktadır. Bu mahkemelerce verilen görevsizlik kararları sonucu, bir dava mahkemesiz bırakılmalıdır.

Olumsuz görev uyuşmazlığının koşulları
Ortada iki görevsizlik kararı bulunmalıdır.
Görevsizlik kararları biri diğerinin görevli olduğu gerekçesi ile verilmelidir.
Görevsizlik kararının kesinleşmesi gerekir.
İki yargı yerince görevsizlik kararı verilen davalar aynı olmalıdır.

Olumsuz görev uyuşmalığının giderilmesi
Başvurma süresi: İkinci görevsizlik kararının kesinleştiği gün yapılabilir. Bunun dışında, olumsuz görev uyuşmalığının giderilmesi istemi belli bir süre ile sınırlandırılmamıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce yapılacak işler: Olumsuz görev uyuşmazlığını inceleyen Uyuşmazlık Mahkemesi, görevli mahkemenin verdiği görevsizlik kararını kaldırır. Böylece Uyuşmazlık Mahkemesi, görevli mahkemeyi belirtmiş olur.
Uyuşmazlık Mahkemesinin kararından sonra yapılacak işler: Uyuşmazlık Mahkemesi kararını mahkemelere bildirir.

Hüküm Uyuşmazlığı: Adli, askeri ve yönetsel yargı yerlerinden en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın, kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin, taraflardan en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan durumlarda hüküm uyuşmazlığından söz edilir.

Hüküm uyuşmazlığının koşulları
Kararlar iki ayrı yargı düzeninde verilmelidir.
Kararlar esasa ilişkin ve kesin olmalıdır.
Kararlar aynı konuda olmalıdır.
Kararlar hakkın yerine getirilmesini engellemelidir.

Uyuşmazlık Mahkemesi kararları kesindir.
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin görevli saydığı mahkeme davaya bakmakla yükümlüdür.
Uyuşmazlık Mahkemesi Bölümlerinin kararları arasındaki çelişkiler Genel Kurulca verilecek ilke kararları ile giderilir.

İPTAL DAVASINI ÖN KOŞULLARI
İptal Davasında Göreve İlişkin Koşullar
İptal Davasının Konusuna İlişkin koşullar: Yönetimin işlemlerinin iptal davasına konu olabilmesi için, üç koşulun gerçekleşmesi gerekir: Yönetimin işlemi, yönetsel bir işlem olmalıdır. Yönetimin işlemi, etkili bir işlem olmalıdır. Yönetsel işlem, yönetsel kesinlik kazanmalı, başka bir deyişle yönetsel başvuru yolları tüketilmiş olmalıdır. Yönetimin işlemlerinden, bu üç niteliğe sahip olanlar, iptal davasıan konu olabilirler.

Yönetsel İşlem ve Nitelikleri:
Yazılı olan, yazılı olmayan işlemler
Zımni red kararı
Düzenleyici işlemler
Yönetsel sözleşmelerle ilgili yönetsel işlemler
İmtiyaz sözleşmesi
Yap-İşlet-Devret sözleşmeleri
Yargı ile ilgili yönetsel işlemler: Yargı yerleri tarafından verilen yargı kararları, iptal davasına l-konu olmazlar.
Yok hükmünde olan yönetsel işlemler: Yok işlemlerin kuramsal olarak iptalleri için dava açmaya gerek yoktur.
Etkili karar
Etkisiz kararlar: Tek başına iptal davasına konu olmazlar.

Etkisiz kararlardan bir bölümü: Görüş belirten kararlar, Danışma kararları, hazırlık çalışmaları, uygulama ile ilgili kararlar, yönetimin içyapısı ve işleyişiyle ilgili kararlar, yönetsel başvuru yollarının tüketilmesi, iptal davasının konusu kalması.

 
Yorum yapın

Yazan: 07/08/2011 in Başlarken

 

Etiketler:

 
Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.